1. Stress là gì?
Trong cuộc sống hằng ngày, bất cứ ai cũng có những cảm xúc buồn, thương, giận, ghét... Tuy nhiên khi một hoặc nhiều xúc cảm này lặp đi lặp lại nhiều lần và kéo dài, chúng sẽ ảnh hưởng xấu đến hệ tâm thần và dẫn đến bệnh tật. Những trường hợp này khoa học gọi là stress.
thân thể chúng ta đáp ứng với stress như thế nào?
Gần đây stress (găng, lo âu quá mức) được đề cập đến rất nhiều trong lĩnh vực sức khỏe nhưng người ta nói nhiều đến tác hại chung và đưa những lời khuyên cũng rất chung chung như: phải lạc quan trước điều buồn đau, phải ăn uống đầy đủ và tập tành thể thao... Đây là những điều cần thiết cho sức khỏe song không dễ dàng thực hiện với người bị stress. duyên do gây ra hiện tượng stress rất khác nhau song phản ứng của cơ thể đối với chúng lại giống nhau. cho nên cần có được những hiểu biết cần thiết về mỗi thời đoạn để có cách đối phó với stress tích cực và thành công.
thời đoạn báo động
Các hoạt động tâm lý được tăng cường, đặc biệt là quá trình tập kết chú ý, ghi nhớ và tư duy. Khi cá thể xúc tiếp với các yếu tố gây stress, các chức năng sinh lý của cơ thể, đặc biệt là hệ tâm thần giao cảm tăng cường hoạt động, làm tăng huyết áp, nhịp tim, nhịp thở và trương lực cơ bắp... thời đoạn này xảy ra nhanh từ vài phút đến vài giờ. Bệnh nhân thậm chí có thể chết trong thời đoạn này nếu nhân tố gây stress quá mạnh, quá phức tạp. Nếu vượt qua được, các phản ứng ban sơ chuyển sang thời đoạn thích ứng.
thời đoạn thích nghi
Đây là giai đoạn sức đề kháng của cơ thể tăng lên, con người có thể làm chủ tình huống stress. Nếu khả năng thích nghi cao, các chức năng tâm sinh lý của cơ thể được bình phục. Ngược lại, quá trình bình phục sẽ không xảy ra và cơ thể chuyển sang tuổi kiệt quệ.
thời đoạn kiệt quệ
Phản ứng với stress trở nên bệnh lý khi cảnh huống tress bất ngờ, dữ dội, kéo dài vượt quá khả năng thích ứng của cơ thể. Trong tuổi này các biến đổi tâm sinh lý tập hợp ở tuổi báo động xuất hiện trở lại.
Về lâm sàng, phản ứng với stress cấp tính làm người bệnh hưng phấn quá mức cả về tâm lý lẫn thực thể với các thể hiện: tăng trương lực cơ làm cho nét mặt găng tay, cử chỉ cứng nhắc, có cảm giác đau bên trong thân; rối loạn thần kinh thực vật như nhịp tim nhanh, có cơn đau vùng trước tim, huyết áp tăng, khó thở, chết giấc, vã mồ hôi, nhức đầu, đau nhiều nơi, nhất là các cơ bắp. Bệnh nhân tăng cảm giác, nhất là thính giác, thành thử tiếng động thường nhật cũng trở thành khó chịu, dễ nổi cáu, bất an, khích động, rối loạn hành vi...
Mỗi người có một cách đáp ứng khác nhau
Sự đáp ứng sinh lý của mỗi cá thể với stress tùy thuộc vào sự nhận biết về các kích thích có hại cho họ hay không, cũng như phụ thuộc vào khả năng tiên đoán và kiểm soát các sự kiện có hại.
Sự nhận thức về khả năng kiểm soát có ảnh hưởng lên sự tác động của stress
Các sự kiện cũng không có tính gây stress như nhau ở thảy mọi người. Mức độ stress phụ thuộc vào ý nghĩa của sự kiện và những tiềm năng sẵn có của mỗi người cũng như những kỹ năng và tiềm năng sẵn có của mỗi người trong việc đối phó với sự kiện.
Khi một sự kiện được nhận định là lành tính, những xúc cảm hăng hái như vui vẻ, thương, hạnh phúc, náo nức, thảnh thơi. sẽ diễn ra. Nếu sự kiện được đánh giá là tiêu cực, những xúc cảm như lo lắng, sợ hãi, tội, thất vọng hoặc trầm uất sẽ xuất hiện. Những sự kiện, stress hăng hái có tính tăng cường sức khoẻ. Trong khi cả việc nhận định sự kiện là tiêu cực cũng như việc coi xét các khả năng đối phó là không đầy đủ và không hiệu quả là những nguyên tố làm stress xuất hiện.
2. Stress và bệnh lý tim mạch
căng thẳng tâm lý thúc đẩy quá trình vữa xơ động mạch
bao tay tâm lý được cho là một nguyên tố gây bệnh vữa xơ động mạch quan trọng. Những người hiểu biết về stress, có sức khỏe và tâm lý vững sẽ dễ dàng vượt qua được những tác động của stress và luôn vui vẻ trong cuộc sống. Ngược lại, những người có cơ thể ốm yếu, suy sụp, không vượt qua và thích ứng nổi thì dễ phát sinh bệnh tật và có thể bị ảnh hưởng lớn bởi stress, thậm chí có thể bị đột tử khi gặp những cú sốc quá lớn trong thế cuộc.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) năm 1998, sức khỏe của những người có công ăn việc làm thì tốt hơn những người thất nghiệp. Sự tổ chức công việc của xã hội, kiểu quản lý và những mối quan hệ từng lớp tại nơi làm việc đều ảnh hưởng đến sức khỏe. Kiểm soát công việc kém có liên tưởng trực tiếp, rõ ràng với đau thắt ngực, nghỉ ốm và bệnh tim mạch. Kiểm soát tốt công việc làm giảm 2, 3 lần nguy cơ bị các bệnh tim mạch.
Bên cạnh 3 nguyên tố nguy cơ chủ yếu gây vữa xơ động mạch là tăng cholesterol máu, tăng áp huyết và hút thuốc lá, găng tay tâm lý cũng được xác định là một nguyên tố nguy cơ quan trọng. bít tất tay tâm lý gây tăng hoạt động của hệ thần kinh giao cảm và bởi thế gây ảnh hưởng xấu đến thành mạch, làm rối loạn tuần hoàn và tăng nguy cơ gây thương tổn các tế bào nội mạc, làm tăng tính thấm của tế bào nội mạc và nên chi làm tăng nguy cơ lắng đọng LDL-cholesterol tạo thuận lợi cho sự hình thành và phát triển vữa xơ động mạch.
Có thể đột tử vì stress
Đột tử là duyên cớ gây tử vong phổ biến của các bệnh nhân bị vữa xơ động mạch, đặc biệt là vữa xơ động mạch vành. nên, tác động tích cực lên quá trình vữa xơ động mạch sẽ làm giảm nguy cơ đột tử. Có giả thuyết cho rằng khi bị găng tay về tâm lý cấp tính có thể gây rung thất và đột tử, do kích hoạt hệ thống bảo vệ dẫn đến làm giảm đột ngột trương lực phó giao cảm. phê duyệt cơ chế tâm thần phó giao cảm trung ương làm mất sự ổn định về điện học của tim, trong khi song song làm tăng trương lực tâm thần giao cảm ở tim dẫn đến làm tăng tần số tim, tăng co bóp cơ tim, tăng áp huyết tâm thu và gây thiếu máu cơ tim ở các bệnh nhân có vữa xơ động mạch vành, làm tăng nguy cơ bị rung thất và đột tử.
GS.TS. Nguyễn Lân Việt
( (Trưởng ban quản lý dự án Phòng chống bệnh tim mạch - Viện Tim mạch, Bệnh viện Bạch thạch sùng) )
0 nhận xét:
Đăng nhận xét